De aardlekschakelaar is een van de belangrijkste veiligheidscomponenten in uw groepenkast. Hij schakelt de stroom uit zodra er een lekstroom naar aarde ontstaat, bijvoorbeeld bij een defect apparaat of een beschadigd snoer. Daarmee beschermt hij u tegen een levensgevaarlijke elektrische schok. Maar een aardlekschakelaar werkt alleen betrouwbaar als u hem regelmatig test. In dit artikel leest u hoe u de aardlekschakelaar testen en resetten veilig zelf doet, wat het verschil is tussen een aardlek en een automaat, en wanneer u beslist een elektricien moet inschakelen.
Waarom de aardlekschakelaar testen zo belangrijk is
Een aardlekschakelaar, ook wel aardlekschakelaar of aardlekbeveiliging genoemd, meet continu het verschil tussen de stroom die de woning in- en uitgaat. Zolang dat verschil (de zogenaamde lekstroom) onder de drempelwaarde blijft, gebeurt er niets. Zodra er een lekstroom van 30 milliampere (mA) of meer ontstaat, schakelt de aardlekschakelaar binnen enkele milliseconden de spanning uit.
Die drempel van 30 mA is bewust gekozen: een stroomsterkte daarboven kan bij een volwassene een hartritmestoornis of zelfs hartstilstand veroorzaken. De aardlekschakelaar grijpt dus in vóórdat de stroom door uw lichaam gevaarlijk wordt.
Waarom testen? Net als elk mechanisch en elektronisch onderdeel kan een aardlekschakelaar na verloop van tijd slijten of vastlopen. Zonder test weet u niet of de beveiliging bij een echte storing ook daadwerkelijk uitschakelt. Daarom is het verstandig de aardlekschakelaar minimaal eenmaal per half jaar te testen met de testknop. Dat kost geen minuut en voorkomt dat u vertrouwt op een beveiliging die niet meer werkt.
Let op: Het testen met de testknop is de enige test die u veilig zelf kunt uitvoeren. Het meten van de werkelijke uitschakeltijd en de lekstroomwaarde is voorbehouden aan een erkende installateur.
Wat hebt u nodig
| Benodigdheid | Waarvoor |
|---|---|
| Testknop op de aardlekschakelaar zelf | Het uitvoeren van de zelfstandige test |
| Eventueel een lamp of een klein apparaat | Controleren dat een groep na reset weer spanning heeft |
| Een elektricien | Het meten van uitschakeltijd en lekstroom, of bij twijfel |
U hebt dus geen speciaal gereedschap nodig. De testknop zit op het apparaat zelf, meestal aangeduid met een “T” of het woord “TEST”.
Het verschil tussen een aardlek en een automaat
Een veelgemaakte verwarring is het verschil tussen een aardlekschakelaar (aardlek) en een installatieautomaat (automaat). Beide zitten in de groepenkast en schakelen de spanning uit, maar ze doen dat om een totaal andere reden:
| Apparaat | Reageert op | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Aardlekschakelaar | Lekstroom naar aarde (vanaf 30 mA) | Defect apparaat, beschadigd snoer, vocht |
| Installatieautomaat | Overstroom en kortsluiting | Te veel apparaten op één groep, kortsluiting |
Een aardlekschakelaar beschermt mensen tegen een elektrische schok. Een automaat beschermt vooral de installatie tegen overbelasting en kortsluiting. Moderne aardlekschakelaars en automaten zijn vaak gecombineerd in één apparaat: de aardlekautomaat. Die doet beide taken.
Als de spanning uitvalt, ziet u aan het apparaat zelf welk type heeft geschakeld:
- Springt een kleine knop of een schakelaar om, dan is de aardlekschakelaar (of aardlekautomaat) uitgevallen.
- Klapt alleen het smalle hefboompje van één groep om, dan is het meestal een installatieautomaat die reageerde op overbelasting of kortsluiting.
Stappenplan: de aardlekschakelaar testen
Het testen zelf is eenvoudig, maar u moet het wél op de juiste manier doen. Volg onderstaande stappen:
Stap 1: Bereid voor en waarschuw
- Zet de test uit voor apparatuur die geen stroom mag verliezen, zoals een server, modem/router of koelkast die u niet wilt onderbreken.
- Zorg dat u niet zelf in contact staat met een aarding (bijvoorbeeld op een natte vloer of in contact met waterleidingen) terwijl u test.
- Vertel huisgenoten dat de stroom kort uitvalt, zodat niemand schrikt of op het verkeerde moment iets aanraakt.
Stap 2: Druk op de testknop
- Druk de testknop (T of TEST) stevig in en houd deze een moment ingedrukt.
- De aardlekschakelaar moet nu uitschakelen: u hoort een duidelijke klik en de spanning op de achterliggende groepen valt uit.
- Laat de testknop weer los.
Als de aardlekschakelaar niet uitschakelt, is de beveiliging defect of is er iets mis met de testknop. Schakel in dat geval de betreffende groep handmatig uit en neem contact op met een elektricien. Test niet opnieuw in de hoop dat het de volgende keer wel werkt.
Stap 3: Reset de aardlekschakelaar
Na een geslaagde test moet u de aardlekschakelaar weer inschakelen:
- Druk de aardlekschakelaar eerst naar beneden (uit), zodat hij volledig is gereset.
- Schuif hem daarna weer omhoog (aan).
- U hoort opnieuw een klik; de spanning keert terug op de groepen.
Bij een aardlekautomaat volgt u dezelfde procedure: eerst volledig uitschakelen, daarna weer inschakelen.
Let op: Sommige aardlekschakelaars hebben na het uitschakelen een tussentand. U moet de schakelaar dan éérst helemaal naar beneden drukken voordat u hem weer omhoog kunt zetten. Forceer niets.
Stap 4: Controleer het resultaat
- Controleer of een lamp of apparaat op een van de groepen weer werkt.
- Noteer de testdatum, bijvoorbeeld in een kalender of een app, zodat u weet wanneer het volgende half jaar begint.
De aardlekschakelaar resetten na een echte uitschakeling
Wanneer de aardlekschakelaar vanzelf uitschakelt — dus niet na een test — is er sprake van een lekstroom. U reset hem dan als volgt:
- Zoek uit welke groep is uitgevallen.
- Haal de stekkers van de apparaten op die groep uit het stopcontact, of schakel de apparaten uit.
- Reset de aardlekschakelaar door hem eerst volledig uit te schakelen en daarna weer in te schakelen.
- Schakel de apparaten één voor één weer in.
Gaat de aardlekschakelaar opnieuw uit zodra u een bepaald apparaat inschakelt, dan is dat apparaat verdacht. Gebruik het niet meer en laat het controleren of vervangen.
Veiligheidsregel: Schakel een uitgevallen aardlekschakelaar nooit zomaar blijvend in door hem vast te houden of te blokkeren. Elke uitschakeling is een signaal dat er iets mis is. Neem de oorzaak serieus.
Veelgemaakte fouten bij het testen
| Fout | Gevolg | Correct |
|---|---|---|
| Testknop kort of niet stevig indrukken | De test werkt niet correct | Knop stevig en even ingedrukt houden |
| Aardlekschakelaar nooit testen | Defect blijft onopgemerkt | Minimaal elke 6 maanden testen |
| Test herhalen als de knop niet reageert | Schijnzekerheid | Defect melden en elektricien inschakelen |
| Reset door alleen de knop omhoog te zetten | Schakelaar kan in tussentand blijven | Eerst volledig uitschakelen, dan aanzetten |
| Uitgevallen aardlek blijvend omzeilen | Geen bescherming meer | Oorzaak opsporen en verhelpen |
Kostenindicatie
Het zelf testen en resetten van de aardlekschakelaar kost geen geld; u gebruikt alleen de testknop. Kosten ontstaan pas wanneer er iets defect blijkt te zijn:
| Werkzaamheid | Zelf doen | Laten doen (indicatie) |
|---|---|---|
| Testen met de testknop | € 0 | — |
| Defecte aardlekschakelaar vervangen | — | € 75 - € 150 |
| Meten van lekstroom en uitschakeltijd | — | € 50 - € 150 |
| Vernieuwen van een verouderde groepenkast | — | € 500 - € 1.500 |
De genoemde bedragen zijn richtlijnen; de exacte kosten hangen af van het type apparaat, de arbeidsuren en de regio. Vraag altijd een gespecificeerde offerte.
Wanneer schakelt u een elektricien in?
Niet elke klus rond de aardlekschakelaar is geschikt om zelf te doen. Schakel altijd een erkende elektricien in als:
- De testknop niet werkt en de aardlekschakelaar na het indrukken niet uitschakelt.
- De aardlekschakelaar regelmatig en zonder duidelijke oorzaak uitschakelt.
- U een oude aardlekschakelaar wilt vervangen door een nieuw exemplaar of een aardlekautomaat.
- U een verouderde groepenkast wilt uitbreiden of moderniseren.
- Er geen aardlekschakelaar aanwezig is en u de beveiliging wilt laten installeren.
Werken aan de groepenkast en het vervangen van schakelmateriaal vereist specifieke kennis en de juiste certificeringen. Bij twijfel geldt altijd: laat het controleren door een professional.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet ik de aardlekschakelaar testen? Test de aardlekschakelaar minimaal eenmaal per half jaar met de testknop. Zo weet u zeker dat de beveiliging bij een echte storing ook uitschakelt. Het kost minder dan een minuut.
Waarom springt mijn aardlekschakelaar er steeds uit? Dat duidt meestal op een lekstroom, bijvoorbeeld door een defect apparaat, vocht in een stopcontact of een beschadigd snoer. Zoek uit welke groep uitvalt, koppel de apparaten los en schakel ze één voor één weer in om de veroorzaker te vinden. Blijft de oorzaak onduidelijk, schakel dan een elektricien in.
Wat is het verschil tussen een aardlekschakelaar en een installatieautomaat? Een aardlekschakelaar beschermt mensen tegen een elektrische schok door te reageren op lekstroom naar aarde (vanaf 30 mA). Een installatieautomaat beschermt de installatie tegen overbelasting en kortsluiting. Een aardlekautomaat combineert beide functies in één apparaat.
Wat moet ik doen als de testknop niet werkt? Als de aardlekschakelaar niet uitschakelt na het indrukken van de testknop, is de beveiliging defect. Schakel de betreffende groep handmatig uit en neem contact op met een elektricien. Vertrouw in de tussentijd niet op deze beveiliging.
Meer klushandig advies
Wie in de groepenkast aan de slag wil, vindt hier meer achtergrond. Voor wie de kast wil uitbreiden of aanpassen, is er een praktische gids over het uitbreiden van de groepenkast. En wilt u zelf een stopcontact vervangen, lees dan eerst de stapsgewijze handleiding voor het veilig vervangen van een stopcontact.
Samenvatting
- Test de aardlekschakelaar minimaal eenmaal per half jaar met de testknop (T of TEST).
- Reset na de test door de schakelaar eerst volledig uit te schakelen en daarna weer in te schakelen.
- Herken het verschil tussen een aardlekschakelaar (lekstroom, beschermt mensen) en een installatieautomaat (overbelasting, beschermt de installatie).
- Neem elke echte uitschakeling serieus en zoek de oorzaak.
- Schakel een elektricien in bij een defecte testknop, terugkerende uitschakelingen of werk aan de groepenkast zelf.
De aardlekschakelaar is uw belangrijkste elektrische levensverzekering. Een test van zes maanden en een bewuste resetprocedure houden die bescherming in topconditie — een kleine moeite voor uw eigen veiligheid.